Көктемде басталып, алғашқы қар түскенше мазалайтын аллергия –өршіп бара жатқан аурулардың бірі. Ұлттық Госпитальдің аллерголог дәрігері Зарина Берікқызы Жақыбаеваға жолығып біраз мағлұмат алған едік.
Қазір аллергиядан зардап шегіп жүргендер көп. Әлемдегі және еліміздегі ахуал жайлы мәлімет бар ма?
-Қазіргі уақытта әлем халқының 20% -дан 40% -на дейін аллергиялық аурудан зардап шегеді. Бұл барлық жұқпалы емес аурулардың ішінде үшінші-төртінші орында тұр. Аллергияның жиілігі әр 10 жыл сайын екі есе артады. Үлкен қалалардың тұрғындарының 60% аллергиядан зардап шегетіні анықталған. Дамыған елдерде тұрғындар жиі қоныстанға қалаларда әрбір үшінші адам аллергиямен ауырады. Қоршаған ортаның ластануы мен өмір сүру салтын өзгертуге байланысты науқастардың саны өсіп барады. Біздің елде де бұл аурудың таралуы алдағы уақытта шамамен халықтың 35 пайызын қамтуы мүмкін. Қазіргі уақытта бұл көрсетіш шамамен 5,5 миллион адам.
Аллергияның да түрлері бар. Сізге жүгінген адамдар көбінесе қандай түрімен келеді?
-Қазақстанда жиі кездесетін аллергиялық аурулар – аллергиялық ринит, бронх демікпесі, атопиялық дерматит. Денсаулық сақтау министрлігінің ресми деректері бойынша, үш жыл ішінде аллергиялық ринит (шөп безгегі) көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 193,2-ден 217,7 жағдайға дейін өскен. Бұл тек ресми тіркелген, дәрігерге барып, нақты диагноз қойылған адамдар. Сарапшылардың пікірінше, аллергиядан зардап шегетін адамдардың саны бұдан да көбірек. Көптеген науқас халықтық ем әдістерін қолданады және «денені тазартады» деп ойлайды. Сол себепті олар статистикаға енбей қалады. Алматы, Шымкент, Астана қалалары мен Жетісу, Түркістан облыстарында аллергияның көрсеткіші жоғары. Алматыда шөп ауруының статистикасы рекордтық деңгейге жетіп, 100 000 тұрғынға шаққанда 417,6 жағдайға жетті. Демек, қаладағы әрбір 240 адамның біреуі ресми түрде аллергиямен ауырады деген сөз. Бұл Республикалық көрсеткіштен екі есе жоғары. Оның себебі қала тұрғындарының әлсіз иммундық жүйесі ғана емес, мегаполистің орналасқан жері. Сарапшылар Алматы тау қойнауында орналасқандықтан желдетудің жеткіліксіз екенін, бұл тозаңның таралуына кедергі келтіріп, оның қала үстінде қалып қоятынын айтады.
Аллергия -жасқа қарамайтын ауру түрі. Cебебін түсіндіріп бересіз бе?
-Иә, аллергия жасқа байланысты емес. Ол зиянсыз заттарды қауіп ретінде қабылдайтын иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істемеуінен туындайды. Балалардағы негізгі факторлар – асқазан-ішек жолдарының жетілмегендігі (ферменттер белоктарды (сүт, жұмыртқа) ыдыратуға қабілетсіз) және генетика (ата-аналар аллергиясы болса (30%-дан 70%-ға дейін) аллергия қаупі жоғары болады). Ал жасөспірімдерде ағзадағы гормоналды өзгерістер, күйзеліс, мектептегі жүктеме және эмоционалды көңіл-күй.Ересектерде күйзеліс, қоршаған орта факторлары, гельминттер немесе созылмалы аурулардың әсері. Жалпы факторларға тұқым қуалаушылық, шамадан тыс стерильділік (гигиеналық гипотеза) және аллергендердің әсер етуі жатады. Аллергияның пайда болуының бірнеше себебі бар:азық-түлік аллергиясы: тағамға (сүт, жұмыртқа, жержаңғақ, балық, соя және басқа да өнімдер) сәйкес емес реакция. Тұрмыстық (ингаляция): шаң кенелеріне, үй жануарларына және зеңге реакция. Тозаң (шөп безгегі): өсімдік тозаңына маусымдық реакция. Дәрілік аллергия: дәрілерге (антибиотиктермен ауырсынуды басатын дәрілерге) иммундық жауап. Жәндіктерге аллергия: жәндіктердің шағуына (аралар, аралар) немесе олардың компоненттеріне аллергия. Жанасудан туындайтын аллергия: терінің заттармен (тұрмыстық химия, косметика, металдар) жанасуына реакция.
Маусымдық аллергияның алдын алуға бола ма? Не істеу керек?
– Маусымдық аллергияны толығымен болдырмау қиын, бірақ симптомдарды айтарлықтай азайтуға немесе болдырмауға болады. Тозаңнан сақтаныңыз: таңертең және құрғақ, желді күндері жабық ұстаңыз, HEPA сүзгілері бар кондиционерлерді пайдаланыңыз. Сырттан келген соң дереу душ қабылдаңыз, шашыңызды жуыңыз, киіміңізді ауыстырыңыз. Далада жүргенде күннен қорғайтын көзілдірік киіңіз. Кір жуғанда сыртта кептірмеңіз. Аяқ киімді кіре беріске шешіп, ол жерді үнемі ылғалды тазалап тұрыңыз.
Қазіргі уақытта аллергияны емдеудің жалғыз әдісі – симптомдарды жеңілдетудің орнына, ремиссия кезеңдерінде қолданылатын аллергенге тән иммунотерапия (ASIT).
ASIT ұзақ мерзімді ремиссияға (жылдар бойы) немесе сезімталдықтың айтарлықтай төмендеуіне қол жеткізе алады, бірақ пациенттердің 100%-ында толық емделуге кепілдік бермейді.
Егер науқастарда аллергияның кез келген түрі болса, нақты аллергенді анықтау және тиісті емдеуді таңдау үшін аллергологпен уақтылы кеңесу керек. Аллергия- созылмалы ауру. Оны дәрі-дәрмекпен толығымен жою мүмкін емес. Адамның аллергиялық реакцияларға бейімділігі ұзақ уақыт немесе тіпті өмір бойы сақталады. Созылмалы болғанымен, бұл ауруды бақылауға және басқаруға болады.
