Ми аневризмасы – бас сүйегінің ішіндегі артерия қабырғасындағы қапшық немесе шпиндель тәрізді дөңес. Бұл аймақтағы тамыр қабырғасы жұқа және әлсіз болады, сондықтан қысым жоғарылағанда, қан оны кішкентай шар тәрізді үрлейді.
Аневризманың негізгі қауіпі – жыртылу. Ол кезде зақымдалған тамырдан қан ағып, субарахноидальды қан кетуді (инсульттің бір түрі) тудырады. Бұл жағдай көбінесе ауыр мүгедектікке немесе өлімге әкеледі. Зерттеулер барысында церебральды аневризмалар адамдардың 2-5% -ында кездесетіні анықталған. Бірақ ол туралы көпшілік біле бермейді. Жарылғанға дейін асимптоматикалық түрде өтетін ауру түрі жайлы нейрохирург Дәулет Шайқыбекұлы Сүйеумбетовтен сұхбат алған едік.
Аневризма формалары мен ерекшеліктері
Пішіні мен орналасуына байланысты аневризмалар төмендегідей болады:
Саккулярлы – ыдыстағы «жидекке» ұқсайтыны ең көп таралған. Fusiform – ыдыстың секциясының айналмалы кеңеюі. Дисекция – жалған арна құру арқылы артерия қабырғасын кесу.
Көлемі бойынша:
Кіші — 7 мм дейін. Орташа — 7–12 мм.Үлкен — 13–24 мм. Гигант — 25 мм немесе одан да үлкен. Аневризманың мөлшері неғұрлым үлкен болса, жарылу қаупі соғұрлым жоғары болады. Бірақ тіпті кішкентай аневризма қолайсыз жағдайларда (қысымның жоғарылауы, стресс, темекі шегу) үлкен қауіп төндіруі мүмкін-дейді нейрохирург Д.Шайқыбекұлы
Аневризма қалай көрінеді?
Аневризма ұзақ уақыт бойы ешқандай белгі тудырмауы мүмкін. Көбінесе ол басқа жағдайларда МРТ немесе КТ сканерлеу кезінде кездейсоқ анықталады. Дегенмен, кейде «үнсіз» аневризма ми құрылымдарына немесе жүйкеге қысым көрсетуге байланысты белгілер тудыруы мүмкін.
Бастың бір жағында жиі қайталанатын ауру, бастағы шу немесе пульсация, қосарлана көріну, қабақтың түсуі немесе бұлыңғыр көру, бір көздің көру қабілетінің төмендеуі, беттің ұюы немесе әлсіздігі, эпилепсиялық ұстамалар. Бұл белгілер спецификалық емес, бірақ олар пайда болса, міндетті түрде невропатологпен немесе нейрохирургпен кеңесу керек!
Аневризманың жарылуы өте қаупті!
Жарылған аневризма – өмірге қауіп төндіреді. Ол кезде шұғыл медициналық көмек қажет. Жарықтың типтік белгілеріне мыналар жатады:кенеттен және өте қатты бас ауруы, жүрек айну және құсу, фотофобия, ауырсынудан көзді аша алмау, қолдың немесе аяқтың әлсіздігі, сөйлеудің бұзылуы, есінен тану, құрысу,мойынның қатаюы (басты алға еңкейте алмау). Осындай белгілер пайда болса, дереу 911 нөміріне қоңырау шалыңыз және қан құйылу (инсульт) туралы хабарлаңыз. Науқастың өмір сүру және қалпына келу мүмкіндігі мамандандырылған ауруханаға жылдам жеткізілуіне байланысты.
Церебральды аневризмалардың дамуы мен жыртылуының қауіп факторлары: артериялық гипертензия (жоғары қан қысымы), темекі шегу (ең маңызды факторлардың бірі!), тұқым қуалайтын бейімділік (жақын туыстарында аневризма немесе қан кету жағдайлары), дәнекер тінінің аурулары, поликистозды бүйрек ауруы, қан тамырларының атеросклерозы,алкогольді шамадан тыс тұтыну, есірткі (әсіресе кокаин, амфетаминдер), ауыр және жиі күйзеліс,анамнезінде бас-ми жарақаты, әйелдердің жасы 45–50 жастан жоғары (менопаузадан кейін) қауіп артады. Егер жақын туыстарда (ата-аналарда, бауырларында) жас немесе орта жаста аневризманың жарылуы немесе субарахноидальды қан кету диагнозы болса, отбасының басқа мүшелерін тексеру өте маңызды.
Асқынулардың алдын алу
Өзіңізді аневризмадан толығымен «қорғау» мүмкін емес, бірақ оның пайда болу және жарылып кету қаупін айтарлықтай азайтуға болады. Қан қысымын (ҚҚ) бақылау. 130–135/80–85 мм сын.бағ. шегінде АҚ төмендеуіне қол жеткізу қажет. Гипертонияның ең маңызды шарты – тағайындалған дәрі-дәрмектерді үнемі қабылдау.
Шылым шегуді толығымен тастаңыз. Ол қан тамырларының қабырғаларын зақымдайды және қан қысымының жоғарылауына әсер етеді. Ішімдікті азайту немесе толық бас тарту. Оны жиі пайдалану қан қысымының жоғарылауы мен аневризманың жарылуы қаупін арттырады. Қандағы холестерин мен қантты (глюкозаны) бақылау. Глюкоза мен липидтердің қалыпты деңгейі тамыр қабырғасының зақымдану қаупін азайтады. Егер сізде қант диабеті немесе дислипидемия болса, эндокринолог пен дәрігердің нұсқауын қатаң сақтау қажет. Дұрыс тамақтану. Жануарлардың майын, қуырылған және жедел дайындалатын тағамдардан бас тарту. Күнделікті көкөністер, жемістер, балық, теңіз өнімдері және талшыққа бай тағамдарды тұтыну керек. Физикалық белсенділік, Күніне 30-40 минут тұрақты серуендеу, жүзу және жеңіл жаттығулар жасау өте пайдалы. Физикалық белсенділікті бірте-бірте, шамадан асырмай бастаған жөн. Егер аневризма диагнозы қойылған болса, кенеттен ауыр жүк көтеруден және артық күш жаттығуларынан аулақ болған жөн. Жаттығу дәрежесі және оны жүзеге асыру жайлы нейрохирургпен ақылдасу керек. Салмақ пен күйзелісті бақылау өте маңызды. Артық салмақ, созылмалы ұйқысыздық және тұрақты күйзеліс қан қысымын және қан тамырлары проблемаларының қаупін арттырады. 7-8 сағат ұйықтау, жүйелі демалу және психикалық байсалдылық та инсульт пен қан кетудің алдын алуға көмектеседі.
Тұрақты профилактикалық медициналық тексерулер мен скринингтер.
Белгілер анықталса (гипертония, отбасылық аневризма тарихы, бүйректің поликистоз ауруы және басқа факторлар), дәрігер аневризманы анықтау үшін ми тамырларының МРТ/КТ ангиографиясы сияқты қосымша сынақтарды ұсынуы мүмкін.
Аневризма диагнозы қойылған болса не істеу керек?
Емдеу бағыты аневризманың өлшеміне, орналасуына, пішініне, науқастың жасына және негізгі медициналық жағдайларға байланысты. Ықтимал опциялар: динамикалық бақылау. Бұл тұрақты МРТ/КТ сканерлеу, қан қысымын түзету және бақылау, жаман әдеттерден бас тарту. Хирургиялық емдеу: аневризманы кесу (краниотомия арқылы жасалған операция). Эндоваскулярлық емдеу (спираль, стент, ағынды ауыстырғыш және т.б. орнату арқылы қан тамырлары арқылы аневризмаға қол жеткізу). Емдеу әдісі туралы шешім нейрохирург, эндоваскулярлық хирург, анестезиолог және невропатолог қатысатын консультация кезінде қабылданады. Қажет болған жағдайда басқа мамандар да тартылады.
Дәрігергеге жүгіну
Егер, сіздің отбасыңызда жас немесе орта жастағы жақын туыстарыңызда аневризманың жарылуы немесе инсульт болса, ұзақ уақыт бойы гипертониямен ауырасаңыз, темекі шексеңіз және қатты бас ауруларын жиі сезінсеңіз, жаңа неврологиялық симптомдар пайда болса, қосарлана көру, қабақтың салбырауы, бір көздің көруінің төмендеуі, аяқ-қолдардың әлсіздігі, құрысулар болса сізде аневризма бар екенінің және денсаулығыңыздың нашарлағаның белгісі . Сондықтан невропатологқа немесе нейрохирургке шұғыл түрде қаралуыңыз керек.
Есіңізде болсын, церебральды аневризма – үкім емес және «кейінге қалдыруға» болатын жағдай да емес! Уақытылы тексеру және тиісті емдеу жарылып кетудің алдын алады және өміріңізді сақтап қалады.
